मुंबई – राज्यातील दुष्काळी परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर केल्याची घोषणा केली आहे. पावसातील मोठा खंड आणि खरीप पिकांचे नुकसान लक्षात घेऊन हा निर्णय घेण्यात आला आहे. त्यामुळे दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना मदत, सवलती आणि विविध उपाययोजनांचा लाभ मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
महाराष्ट्रातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर
महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये यंदा पावसाने मोठी ओढ दिल्याने खरीप हंगामातील पिकांवर गंभीर परिणाम झाला आहे. विशेषतः मराठवाडा, विदर्भ आणि मध्य महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये पावसाच्या दीर्घ खंडामुळे सोयाबीन, कापूस, तूर, मूग, मका आणि इतर पिकांचे नुकसान झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने दुष्काळाच्या निकषांनुसार प्रक्रिया सुरू केली होती.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी यापूर्वी दुष्काळ संहितेतील ट्रिगर-1 नुसार दुष्काळ जाहीर करण्याचा शासन आदेश काढण्यात येणार असल्याचे सांगितले होते. तसेच एखादा भाग पहिल्या टप्प्यात राहून गेल्यास पुढील मूल्यांकनाच्या आधारे त्याचा समावेश करता येईल, असेही स्पष्ट करण्यात आले होते.
पावसाच्या खंडामुळे पिकांना मोठा फटका
यंदाच्या खरीप हंगामात अनेक ठिकाणी सुरुवातीला पाऊस झाल्यानंतर मोठा खंड पडला. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी पेरणी केलेल्या पिकांना आवश्यक त्या टप्प्यावर पाणी मिळाले नाही. परिणामी काही भागांत पिके करपली असून उत्पादनावर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
दुष्काळ जाहीर करताना केवळ पावसाचे प्रमाणच नव्हे, तर कोरडा कालावधी, पेरणी क्षेत्रातील घट, वनस्पती निर्देशांक, जलस्थिती, जमिनीतील आर्द्रता आणि प्रत्यक्ष पीक नुकसान अशा विविध घटकांचा विचार केला जातो.
शेतकऱ्यांना कोणता दिलासा मिळणार?
दुष्काळ जाहीर झाल्यानंतर संबंधित भागांमध्ये शासनाच्या नियमानुसार विविध सवलती आणि मदत उपाययोजना लागू होऊ शकतात. यामध्ये पीक नुकसानीनुसार मदत, पीक कर्जाच्या पुनर्गठनाची प्रक्रिया, कर्जवसुलीसाठी सवलत, पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था, आवश्यकतेनुसार टँकर, चारा उपलब्ध करून देणे आणि इतर मदत उपाययोजनांचा समावेश होऊ शकतो.
मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी शेतकऱ्यांना मदत करण्यासाठी सरकारकडून तातडीने पावले उचलली जातील, असे यापूर्वी सांगितले होते. तसेच पंचनाम्यांनंतर केंद्र सरकारकडे मदतीसाठी प्रस्ताव पाठवण्याची प्रक्रिया सुरू असल्याची माहितीही समोर आली आहे.
दुष्काळाच्या घोषणेनंतर पुढे काय?
265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर झाल्याच्या घोषणेनंतर आता संबंधित प्रशासनाकडून नुकसानग्रस्त भागाची माहिती, पंचनामे आणि पात्र लाभार्थ्यांची प्रक्रिया महत्त्वाची ठरणार आहे. शेतकऱ्यांना प्रत्यक्ष मदत किती आणि कोणत्या स्वरूपात मिळणार, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
दरम्यान, दुष्काळ जाहीर करण्याच्या प्रक्रियेत काही भागांचा नंतर समावेश करण्याची शक्यता सरकारने यापूर्वी व्यक्त केली होती. त्यामुळे आगामी काळात दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची संख्या किंवा मदतीच्या उपाययोजनांमध्ये बदल होतो का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
विविध उपाययोजना जाहीर
यावेळी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दुष्काळाच्या विविध उपाययोजना जाहीर केल्या आहेत. त्यानुसार,जमीन महसूलात सूट, पीक कर्जाचे पुनर्गठन
शेतीशी निगडित कर्जाच्या वसुलीला स्थगिती
कृषीपंपाच्या चालू वीजबिलात सूट (7.5 हॉर्सपॉवर क्षमतेच्या वीजपंपांचे वीज बिल आधीच माफ, आता त्यावरील वीजपंपांनाही सूट)
शालेय/महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्कात माफी
रोजगार हमी योजना अंतर्गत नियमात शिथिलता आणून अधिकाधिक कामे सुरु करणार
आवश्यक त्या ठिकाणी पिण्याचे टँकर्स पुरवणार, टंचाई जाहीर केलेल्या गावात शेतकर्‍यांच्या शेतीपंपाची वीजजोडणी खंडित होणार नाही
शेतीवर आश्रित शेतकरी/शेतमजूर यांना अन्नधान्य पुरवणार,
जनावरांच्या चार्‍याची व्यवस्था करणार
जलसंधारणाची कामे मोठ्या प्रमाणात हाती घेणार,
पिण्याचे पाणी आणि जनावरांसाठी पाणी यासाठी आधीच्या आदेशाप्रमाणे नियोजन सुरुच ठेवणार
आदी उपाययोजना फडणवीस यांनी जाहीर केल्या आहेत.
